Uyku ve uyanıklık bozuklukları, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de oldukça sık rastlanan psikolojik bir rahatsızlık grubudur. Erkek ve kadınlarda yaklaşık olarak eşit düzeyde görülen bu rahatsızlık grubunda birçok hastalık bulunmaktadır.

Uyku ve uyanıklık bozukluğu denilince akla ilk gelen rahatsızlık uyuyamamak, çok uyuma ya da verimli uyuyamama gibi isimler ile de anılan İnsomnia gelmektedir. İnsomnia, çoğu zaman başka bir psikolojik ya da fizyolojik rahatsızlığın semptomu olarak karşımıza çıksa da tek başına bir hastalık olarak kendini göstermesi olasıdır. Burada dikkat edilmesi gereken bu hastalığın sebebinin iyi analiz edilerek tedavi planının bu açıdan oluşturmaktır.

İnsomnia’nın tam zıttı tarafta ise aşırı uyuma yani Hipersomnia bulunmaktadır. Bunun sadece çok uyumak değil aynı zamanda verimsiz uymak ve uyku sersemliği gibi semptomları olabileceğini bilmek gerekmektedir. İlk hastalığımızda olduğu gibi bu hastalıkta diğer bir hastalığın semptomu olabileceği gibi tek başına bir hastalık olarak karşımıza çıkabilmektedir.

Bu iki ana başlığın yanı sıra başka uyku ve uyanıklık bozuklukları da bulunmaktadır. Örneğin uyurken solunum yavaşlaması, solunum yolunun tıkanması ve solunumun durması ile kendini gösteren, toplumda genellikle horlama ile öne çıkan uyku apnesi basit görünen fakat ölüm riski olan ruhsal bir hastalıktır. Burada hastalığın ilerleme durumu ve etkileri ince elenip sık dokunarak saptanmalı ve gerekli durumlarda multidisipliner (bir çok alan ile yardımlaşmalı ve ortak yürütülecek bir şekilde) bir yaklaşım sergilenmelidir.

Bunun ile birlikte parasomniler uyku ve uyanıklık bozuklukları için oldukça önemlidir. Genel anlamda uykuya dalma ve uyuma ile ilgili anormal yaşantıları temsil eder. Huzursuz bacak sendromu, uyurgezerlik, uykuda konuşma, kâbus bozukluğu ve toplumda “Karabasan” gibi isimlerle de tanınan bozukluklar ve daha nice bozukluk parasomnidir. Parasomnilerin dışında bireyin sirkadiyen (yirmi dört saatlik) düzenini bozan uyku ve uyanıklık bozuklukları bulunmaktadır. Bunlar genellikle vardiyalı çalışan ya da Jet lag yaşamış bireylerde gözükmektedir. Tüm bunların dışında madde ve madde yoksunluğunun da sebep olduğu uyku ve uyanıklık bozuklukları bulunmaktadır. Bu sebepten kaynaklanan rahatsızlıklar yine multidisipliner bir yaklaşım ile ele alınarak oldukça dikkatli işlenmelidir.

Uzman Klinik Psikolog Adem ÇALIKKILIÇ